2 sierpnia 2026 r. rozpoczął się kolejny etap stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689, powszechnie określanego jako AI Act. Od tego dnia zaczęły obowiązywać m.in. przepisy dotyczące przejrzystości określonych systemów sztucznej inteligencji oraz obowiązki związane z informowaniem o treściach wygenerowanych lub zmanipulowanych przy wykorzystaniu AI. Nie oznacza to jednak początku obowiązywania całego rozporządzenia. AI Act jest wdrażany etapowo, część jego przepisów znajduje zastosowanie już od 2025 r., natomiast kolejne obowiązki zaczynają obowiązywać zgodnie z harmonogramem określonym w rozporządzeniu oraz późniejszych zmianach legislacyjnych dotyczących terminów wdrożeniowych.
Dla przedsiębiorców oznacza to, że wykorzystywanie sztucznej inteligencji przestaje być wyłącznie zagadnieniem technologicznym. Coraz częściej staje się również obszarem wymagającym zarządzania ryzykiem prawnym, odpowiedniego udokumentowania procesów oraz wdrożenia procedur compliance.
Co zmieniło się 2 sierpnia 2026 r.?
AI Act jest rozporządzeniem unijnym, a więc co do zasady stosuje się bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej. Od 2 sierpnia 2026 r. zastosowanie znalazły m.in. obowiązki wynikające z art. 50 AI Act dotyczące przejrzystości określonych systemów sztucznej inteligencji. Ich celem jest zapewnienie, aby użytkownicy mogli rozpoznać, kiedy mają do czynienia z systemem AI oraz kiedy określone treści zostały wygenerowane lub zmanipulowane z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Nie oznacza to jednak, że każda treść przygotowana przy wykorzystaniu AI podlega obowiązkowi oznaczenia. Zakres obowiązków zależy od rodzaju systemu AI, sposobu jego wykorzystania, charakteru publikowanej treści oraz okoliczności konkretnego przypadku, z uwzględnieniem przepisów AI Act i wytycznych Komisji Europejskiej.
Kogo dotyczą nowe obowiązki?
Nie wszystkie obowiązki wynikające z AI Act dotyczą każdego przedsiębiorcy w takim samym zakresie. Rozporządzenie rozróżnia bowiem różne role podmiotów uczestniczących w tworzeniu i wykorzystywaniu systemów AI, w szczególności:
- dostawców systemów AI (providers),
- podmioty stosujące systemy AI (deployers),
- importerów,
- dystrybutorów,
- upoważnionych przedstawicieli,
- dostawców modeli AI ogólnego przeznaczenia (General Purpose AI).
Zakres obowiązków zależy od roli pełnionej przez dany podmiot. W praktyce większość przedsiębiorców korzystających z gotowych narzędzi AI będzie występowała jako podmiot stosujący system (deployer), jednak każda sytuacja wymaga indywidualnej analizy.
Obowiązek informowania o interakcji z AI
Jednym z najważniejszych obowiązków wynikających z art. 50 AI Act jest zapewnienie, aby osoby fizyczne zostały odpowiednio poinformowane, że komunikują się z systemem sztucznej inteligencji, chyba że z okoliczności wyraźnie wynika, iż jest to oczywiste. Obowiązek ten może dotyczyć w szczególności:
- chatbotów obsługujących klientów,
- wirtualnych asystentów,
- systemów automatycznie prowadzących rozmowy tekstowe lub głosowe,
- narzędzi AI wykorzystywanych w obsłudze klienta,
- automatycznych systemów komunikacji stosowanych przez przedsiębiorstwa.
Informacja powinna zostać przekazana w sposób jasny, zrozumiały i odpowiednio widoczny.
Przykład
Sklep internetowy korzystający z chatbota odpowiadającego na pytania klientów powinien co do zasady poinformować użytkownika, że rozmowę prowadzi z systemem AI, a nie z konsultantem.
Treści generowane przez AI – czy każda publikacja wymaga oznaczenia?
W przestrzeni publicznej pojawia się wiele uproszczeń sugerujących, że od 2 sierpnia 2026 r. każda grafika, artykuł, post lub materiał marketingowy przygotowany z wykorzystaniem AI musi zostać oznaczony. Takie twierdzenie jest zbyt daleko idące. AI Act nie ustanawia ogólnego obowiązku oznaczania każdej treści, przy której wykorzystano generatywną sztuczną inteligencję. Istotne znaczenie ma przede wszystkim charakter materiału, sposób jego wykorzystania oraz to, czy odbiorca może zostać wprowadzony w błąd co do jego pochodzenia lub autentyczności.
Należy odróżnić sytuację, w której AI pełni wyłącznie funkcję pomocniczą, np. wspiera autora podczas redakcji, korekty, tłumaczenia lub przygotowania koncepcji, od sytuacji, w której system samodzielnie generuje lub manipuluje treścią w sposób mogący wpływać na odbiór materiału. Przykładowo, samo wykorzystanie AI do:
- korekty językowej artykułu,
- uporządkowania struktury tekstu,
- przygotowania propozycji nagłówków,
- wsparcia podczas redagowania wpisu,
- stworzenia roboczej wersji materiału,
co do zasady nie oznacza automatycznego obowiązku oznaczania publikacji jako wygenerowanej przez AI. Każdy przypadek powinien być jednak oceniany indywidualnie.
Przykład
Przedsiębiorca przygotowuje wpis na LinkedIn, korzystając z ChatGPT wyłącznie w celu poprawy stylu i uporządkowania tekstu. Sam fakt wykorzystania AI jako narzędzia redakcyjnego nie oznacza automatycznie obowiązku oznaczania takiej publikacji.
Deepfake i treści mogące wprowadzać w błąd
Szczególne znaczenie mają przepisy dotyczące tzw. deepfake’ów, czyli obrazów, nagrań dźwiękowych lub materiałów audiowizualnych wygenerowanych albo zmanipulowanych przy wykorzystaniu AI w sposób sprawiający wrażenie autentycznych. Jeżeli materiał przedstawia osobę wypowiadającą słowa, których faktycznie nie wypowiedziała, albo wydarzenie, które nie miało miejsca, odbiorca powinien zostać odpowiednio poinformowany o sztucznym charakterze materiału, z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w AI Act. Obowiązki przejrzystości mają ograniczać ryzyko:
- dezinformacji,
- manipulowania opinią publiczną,
- podszywania się pod osoby fizyczne,
- wykorzystywania wizerunku bez wiedzy odbiorców,
- wprowadzania użytkowników w błąd co do autentyczności materiałów.
AI w publikacjach dotyczących spraw leżących w interesie publicznym
AI Act przewiduje również szczególne zasady dotyczące niektórych treści generowanych lub zmanipulowanych przez AI publikowanych w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym. Regulacje te mogą mieć znaczenie między innymi dla mediów, wydawców, organizacji społecznych oraz innych podmiotów publikujących materiały dotyczące istotnych zagadnień społecznych, gospodarczych lub politycznych. W takich przypadkach konieczna może być wyraźna informacja o wykorzystaniu AI zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu.
Obowiązki dotyczą również dostawców systemów AI
Przejrzystość nie jest wyłącznie obowiązkiem przedsiębiorcy publikującego określoną treść. AI Act nakłada również obowiązki na dostawców określonych systemów AI. W zależności od rodzaju systemu mogą oni być zobowiązani do stosowania odpowiednich rozwiązań technicznych umożliwiających identyfikację treści wygenerowanych przez AI oraz przekazywania użytkownikom stosownych informacji i dokumentacji. Przedsiębiorstwa korzystające z gotowych rozwiązań powinny zweryfikować między innymi:
- jakie funkcje oferuje dostawca,
- czy system umożliwia identyfikację treści generowanych przez AI,
- jakie informacje przekazuje dostawca,
- czy umowa reguluje obowiązki związane z AI Act,
- jaki jest podział odpowiedzialności pomiędzy stronami.
Czy od 2 sierpnia obowiązują już wszystkie przepisy AI Act?
Nie. AI Act nadal jest wdrażany etapowo, a część obowiązków dotyczących systemów wysokiego ryzyka została objęta zmienionym harmonogramem stosowania. Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorcy mogą odłożyć przygotowania na później. Dotyczy to zwłaszcza systemów wykorzystywanych w obszarze:
- rekrutacji,
- selekcji kandydatów,
- podejmowania decyzji dotyczących zatrudnienia,
- ocen okresowych,
- awansów,
- zarządzania personelem,
- monitorowania pracy,
- przydzielania zadań.
Już obecnie warto przeprowadzić analizę funkcjonalności takich narzędzi oraz ich kwalifikacji na gruncie AI Act.
Jakie sankcje przewiduje AI Act?
AI Act przewiduje administracyjne kary pieniężne za naruszenie określonych obowiązków wynikających z rozporządzenia. Wysokość sankcji zależy od rodzaju naruszenia, kategorii obowiązku oraz statusu podmiotu zobowiązanego. Ocena ryzyka prawnego powinna uwzględniać nie tylko przepisy samego AI Act, lecz także krajowe regulacje dotyczące egzekwowania rozporządzenia oraz praktykę organów nadzorczych, która będzie kształtować się w kolejnych latach.
Co powinien zrobić przedsiębiorca?
Pierwszym krokiem powinno być sporządzenie wewnętrznego rejestru wykorzystywanych narzędzi AI. W szczególności warto ustalić:
- jakie systemy AI są wykorzystywane w organizacji,
- w jakich procesach są stosowane,
- jaką rolę przedsiębiorstwo pełni na gruncie AI Act,
- czy system komunikuje się bezpośrednio z klientami lub pracownikami,
- czy generowane treści mogą zostać uznane za autentyczne,
- czy wykorzystywane są materiały typu deepfake,
- czy AI wspiera procesy HR,
- czy obowiązki wynikające z AI Act zostały uwzględnione w umowach z dostawcami.
Kolejnym etapem powinno być opracowanie procedur regulujących korzystanie ze sztucznej inteligencji w organizacji. Mogą one obejmować między innymi:
- zasady korzystania z generatywnej AI,
- procedury oznaczania określonych treści,
- zasady wykorzystywania AI w komunikacji z klientami,
- ograniczenia dotyczące wprowadzania danych do zewnętrznych narzędzi,
- procedury weryfikacji treści generowanych przez AI,
- zasady nadzoru człowieka nad procesami wspieranymi przez AI,
- szkolenia pracowników.
Podsumowanie
2 sierpnia 2026 r. nie wprowadził obowiązku oznaczania każdej treści przygotowanej z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Rozpoczął jednak kolejny etap stosowania AI Act, obejmujący między innymi obowiązki dotyczące przejrzystości określonych systemów AI. Przedsiębiorcy powinni zweryfikować przede wszystkim, czy:
- użytkownicy są odpowiednio informowani o interakcji z AI,
- treści typu deepfake są oznaczane zgodnie z przepisami,
- wykorzystywane narzędzia umożliwiają identyfikację treści generowanych przez AI,
- organizacja posiada wiedzę o sposobie wykorzystania AI w poszczególnych procesach,
- obowiązki wynikające z AI Act zostały uwzględnione w politykach wewnętrznych, procedurach oraz relacjach z dostawcami.
AI Act nie zakazuje korzystania ze sztucznej inteligencji. Wprowadza jednak ramy prawne mające zapewnić, aby rozwój i wykorzystywanie AI odbywały się w sposób przejrzysty, odpowiedzialny oraz z poszanowaniem praw osób, których dotyczą skutki działania systemów. Jeżeli przedsiębiorstwo wykorzystuje sztuczną inteligencję w działalności operacyjnej, marketingu, obsłudze klienta, HR lub innych procesach biznesowych, warto przeprowadzić analizę zgodności z AI Act. Pozwala ona zidentyfikować obowiązki wynikające z rozporządzenia, ograniczyć ryzyko regulacyjne oraz odpowiednio przygotować organizację do kolejnych etapów stosowania przepisów.
Podstawa prawna: w szczególności art. 50 i art. 113 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 (AI Act). Przy interpretacji obowiązków należy również uwzględniać wytyczne Komisji Europejskiej dotyczące obowiązków przejrzystości, które doprecyzowują praktyczne stosowanie przepisów.
Kancelaria Prawna Viggen wspiera przedsiębiorców w przygotowaniu do obowiązywania AI Act oraz projektowanej ustawy o systemach sztucznej inteligencji. Oferujemy kompleksowe doradztwo obejmujące audyty wykorzystywanych systemów AI, opracowanie polityk i procedur wewnętrznych, ocenę zgodności z przepisami, szkolenia dla pracowników oraz bieżące wsparcie w zakresie AI Compliance.
Wczesne przygotowanie organizacji pozwala nie tylko ograniczyć ryzyka regulacyjne, ale również bezpiecznie wykorzystać potencjał sztucznej inteligencji w prowadzonej działalności gospodarczej.
Zapraszamy do współpracy:
tel.: 509-982-577, 12 637-24-57,
e-mail: biuro11@viggen.pl
tel.: 519-140-984,
e-mail.: jak@viggen.pl
Przygotowała:
Anna Nieć-Mrzygłód – Dyrektor Generalna
Kancelaria Prawna Viggen sp.j.