Przedawnienie roszczeń to jeden z kluczowych mechanizmów prawa cywilnego, który w praktyce ma ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa obrotu gospodarczego. Dla wierzycieli oznacza ono realne ryzyko utraty możliwości skutecznego dochodzenia należności, natomiast dla dłużników stanowi gwarancję stabilizacji stosunków prawnych po upływie określonego czasu. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera odpowiedź na pytanie, jakie działania rzeczywiście przerywają bieg przedawnienia. Najnowsze stanowisko Sądu Najwyższego (III CZP 27/25) wnosi w tym zakresie istotne doprecyzowanie, zwłaszcza w sytuacjach bardziej złożonych, takich jak śmierć dłużnika i konieczność ustalenia jego następców prawnych.
Sąd Najwyższy wskazał, że złożenie przez wierzyciela wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym dłużniku może prowadzić do przerwania biegu przedawnienia roszczenia, jednak nie dzieje się to automatycznie w każdym przypadku. Kluczowe znaczenie ma to, czy dana czynność była obiektywnie niezbędna do dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Innymi słowy, decydujące jest nie tyle samo formalne podjęcie działania przed sądem, ile jego rzeczywista rola w procesie dochodzenia należności. Jeżeli bez uzyskania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wierzyciel nie byłby w stanie podjąć dalszych kroków, takich jak uzyskanie klauzuli wykonalności przeciwko spadkobiercom, to taka czynność spełnia wymóg „bezpośredniości” i może skutecznie przerwać bieg przedawnienia. Jeżeli natomiast działanie to nie jest konieczne albo ma jedynie charakter formalny lub pozorny, nie wywoła ono tego skutku.
W uzasadnieniu podkreślono, że pojęcie „czynności przedsięwziętej bezpośrednio” nie powinno być rozumiane wyłącznie w sposób literalny i zawężający. Sąd Najwyższy opowiedział się za wykładnią funkcjonalną, zgodnie z którą należy uwzględniać realia postępowania i faktyczną możliwość dochodzenia roszczenia. W praktyce oznacza to odejście od sztywnego podejścia na rzecz oceny, czy dana czynność była koniecznym etapem prowadzącym do egzekucji. Jednocześnie wyraźnie zaznaczono granice tego podejścia – działania podejmowane wyłącznie w celu odsunięcia w czasie przedawnienia, a także czynności nieskuteczne, jak na przykład złożenie wniosku bez wymaganych dokumentów, nie mogą być uznane za przerywające bieg przedawnienia.
To rozstrzygnięcie ma istotne znaczenie dla praktyki, ponieważ pokazuje, że nie każda aktywność wierzyciela chroni go przed skutkami upływu czasu. W obrocie gospodarczym często spotyka się sytuacje, w których przedsiębiorcy podejmują działania zbyt późno albo w sposób nieprzemyślany, zakładając, że sam fakt skierowania jakiegokolwiek wniosku do sądu zabezpiecza ich interesy. Tymczasem, jak jasno wynika z aktualnego stanowiska, znaczenie ma jakość i cel podejmowanych czynności, a nie ich ilość czy formalny charakter.
Z perspektywy przedsiębiorcy zarządzanie wierzytelnościami nie powinno być traktowane wyłącznie jako kwestia administracyjna, lecz jako jeden z fundamentów stabilnego prowadzenia działalności. Skuteczna windykacja wpływa bezpośrednio na płynność finansową, ogranicza ryzyko strat i pozwala zachować kontrolę nad należnościami. Wymaga to jednak nie tylko znajomości przepisów, lecz także umiejętności ich praktycznego zastosowania oraz bieżącego śledzenia zmian w orzecznictwie.
Od pół roku jestem częścią zespołu Kancelarii Prawnej Viggen, która kompleksowo wspiera przedsiębiorców w prowadzeniu ich działalności. Kancelaria specjalizuje się przede wszystkim w prawie pracy oraz prawie transportowym, w którym należy do liderów, jednak nasze doświadczenie obejmuje również inne dziedziny prawa gospodarczego i cywilnego, w tym szeroko rozumianą windykację należności. Ukończyłam aplikację komorniczą, co pozwala mi spojrzeć na sprawy związane z egzekucją nie tylko od strony teoretycznej, lecz przede wszystkim praktycznej – z uwzględnieniem realiów działania organów egzekucyjnych oraz skuteczności podejmowanych czynności.
Doskonale wiemy, jak istotnym elementem funkcjonowania przedsiębiorstwa jest sprawne odzyskiwanie należności i jak łatwo, przy braku odpowiedniej reakcji, można utracić możliwość ich dochodzenia. Dlatego wspieramy naszych klientów na każdym etapie – od analizy sytuacji prawnej, przez dobór właściwych działań, aż po skuteczną egzekucję.
Zapraszamy do współpracy wszystkich przedsiębiorców, którzy chcą świadomie zarządzać swoimi wierzytelnościami i uniknąć ryzyka przedawnienia. Zachęcamy również do obserwowania naszych kanałów w mediach społecznościowych, gdzie regularnie dzielimy się praktyczną wiedzą i omawiamy najważniejsze zmiany w prawie, mające realny wpływ na prowadzenie biznesu.
Zapraszamy do współpracy:
tel.: 509-982-577, 12 637-24-57,
e-mail: biuro11@viggen.pl
tel.: 519-140-984,
e-mail.: jak@viggen.pl
Przygotowała:
Monika Bednarz
Radca Prawny- p.o. kierownika działu procesowego
Kancelaria Prawna Viggen sp.j.